Czym jest fundacja rodzinna i jak działa w praktyce?

Fundacja rodzinna to osoba prawna powoływana głównie po to, aby chronić majątek rodzinny, ułatwiać sukcesję i zapewniać rodzinie środki finansowe w kolejnych pokoleniach. 

Ustawa o fundacji rodzinnej weszła w życie 22 maja 2023 roku.

W praktyce fundacja rodzinna pozwala oddzielić majątek prywatny od majątku wykorzystywanego do inwestowania, prowadzenia działalności czy budowania długoterminowej sukcesji.

Na czym polega fundacja rodzinna?

Mechanizm jest stosunkowo prosty. Fundator wnosi do fundacji rodzinnej określony majątek – mogą to być udziały spółek handlowych, nieruchomości, papiery wartościowe, środki pieniężne czy jednostki funduszy inwestycyjnych. 

Fundacja rodzinna posiada osobowość prawną i działa zgodnie z zasadami określonymi w statucie fundacji oraz akcie założycielskim. To właśnie tam fundator określa:

• kto będzie beneficjentem,
• kto będzie zarządzał fundacją,
• w jaki sposób majątek zostanie zagospodarowany,
• jakie świadczenia będą trafiały do członków rodziny.

W teorii brzmi to dość formalnie, ale tak naprawdę chodzi o jedno: realizować wizję fundatora także po jego śmierci.

Kto może zostać fundatorem i beneficjentem fundacji rodzinnej?

Fundatorem może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Beneficjentami fundacji mogą zostać:

• członkowie rodziny,
• najbliższej rodziny,
• dzieci i wnuki,
• małżonek,
• a nawet organizacje pożytku publicznego.

Co ważne, fundator może być jednocześnie beneficjentem fundacji.

W strukturze może działać również zgromadzenie beneficjentów, które pełni określone funkcje kontrolne i organizacyjne.

Jakie aktywa można wnieść do fundacji?

W ramach fundacji rodzinnej można gromadzić bardzo różne aktywa:

• udziały spółek handlowych,
• akcje i papiery wartościowe,
• jednostki funduszy inwestycyjnych,
• nieruchomości,
• zagranicznymi środkami płatniczymi,
• środki pieniężne,
• prawa majątkowe.

Ze względu na elastyczność fundacja rodzinna uczestniczy dziś często w planowaniu sukcesji większych biznesów rodzinnych i struktur inwestycyjnych.

Jak wygląda opodatkowanie fundacji rodzinnej?

To właśnie kwestie podatkowe sprawiły, że założenie fundacji rodzinnej zaczęło budzić tak duże zainteresowanie przedsiębiorców.

Co do zasady, fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych dla działalności mieszczącej się w ustawowym katalogu dozwolonej działalności.

Fundacja może:

• posiadać udziały spółek kapitałowych,
• inwestować w papiery wartościowe instrumentów pochodnych,
• otrzymywać dywidendy,
• prowadzić określoną działalność gospodarczą,
• udzielać pożyczki spółkom kapitałowym lub beneficjentom,
• dokonywać zbywania papierów wartościowych,
• prowadzić działalność polegającą na udostępnianiu mienia.

W praktyce fundacja pozwala na dalsze inwestowanie zysków pochodzących z biznesu bez konieczności natychmiastowego wypłacania środków właścicielowi.

Fundacja rodzinna – kiedy podatek?

Podatek pojawia się głównie w momencie spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów.

W przypadku świadczeń na rzecz beneficjentów fundacja płaci 15% CIT. Następnie – w zależności od stopnia pokrewieństwa – może pojawić się dodatkowy PIT po stronie beneficjenta.

Dla najbliższej rodziny należącej do tzw. grupy zero PIT wynosi obecnie 0%.

Czym jest sankcyjny CIT 25%?

Dochody wykraczające poza ustawowy katalog mogą zostać objęte sankcyjną stawką CIT 25%.

Dotyczy to między innymi części aktywności o charakterze handlowym lub działalności o podobnym charakterze do klasycznego przedsiębiorstwa operacyjnego.

Przykład porównawczy – klasyczna spółka vs fundacja rodzinna

Spójrzmy na przykład. Załóżmy, że właściciel rodzinnej spółki z o.o. osiąga około 500 tys. zł zysku rocznie i chce część środków przekazywać rodzinie, a część dalej inwestować.

W klasycznym modelu:

• spółka płaci CIT,
• następnie właściciel wypłaca dywidendę,
• pojawia się podatek od dywidendy,
• środki trafiają prywatnie do właściciela.

W efekcie do rodziny może trafić około 330–350 tys. zł netto, zależnie od sposobu opodatkowania spółki.

W modelu, w którym fundacja rodzinna posiada udziały spółki:

• fundacja otrzymuje dywidendę,
• środki mogą pozostać w fundacji na dalsze inwestowanie,
• podatek pojawia się głównie przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów,
• dla najbliższej rodziny obowiązuje brak PIT.

W uproszczonym modelu do rodziny może trafić około 425 tys. zł.

I rzeczywiście, fundacja rodzinna może pozwolić zatrzymać większą część kapitału do reinwestowania i sukcesji majątku rodzinnego. Jednocześnie trzeba pamiętać, że faktyczna opłacalność takiej struktury zależy nie tylko od podatków, ale również od kosztów.

Przy mniejszych biznesach roczne koszty księgowości, obsługi prawnej i administracyjnej mogą wynosić od kilkudziesięciu do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych rocznie. Fundacja może korzystać ze swoich środków także w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji, inwestycjami czy bieżącym zarządzaniem majątkiem, ale skądś te pieniądze musi mieć. 

Jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna?

Działalnością fundacji rodzinnej nie może być dowolny biznes. Ustawa określa zamknięty katalog dozwolonych aktywności.

Fundacja może między innymi:

• zbywać mienie, o ile zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia po upływie odpowiedniego okresu,
• inwestować w papiery wartościowe,
• uczestniczyć w spółkach handlowych funduszy inwestycyjnych,
• udzielanie pożyczek podmiotom powiązanym,
• prowadzić działalność pożytku publicznego,
• prowadzić działalność charytatywną,
• obracać zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej,
• wynajmować nieruchomości,
• dokonywać płatności związanych z działalnością fundacji.

Ile kosztuje założenie fundacji rodzinnej i jej późniejsze prowadzenie?

Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 tys. zł.

Do tego dochodzą:

• koszty aktu notarialnego,
• przygotowanie statutu fundacji,
• opłata za wpis do rejestru fundacji rodzinnych,
• obsługa kancelarii.

W praktyce założenie fundacji rodzinnej kosztuje najczęściej:

• od około 10 tys. zł,
• do nawet 50–60 tys. zł przy bardziej rozbudowanych strukturach.

Wszystko zależy od liczby aktywów i beneficjentów fundacji rodzinnej, stopnia skomplikowania sukcesji, a także zakresu planowania podatkowego.

Koszty roczne i bieżące funkcjonowanie fundacji rodzinnej

Fundacja musi prowadzić pełną księgowość i sporządzać sprawozdania finansowego.

Koszty te obejmują:

• księgowość,
• obsługę prawną,
• przygotowanie i zatwierdzeniu sprawozdania finansowego,
• ewentualne audyty,
• obsługę organów fundacji.

Zazwyczaj koszty funkcjonowania fundacji rodzinnej mieszczą się w przedziale 35–80 tys. zł rocznie. Czy to nadal się opłaca? W przypadku mniejszych majątków niekoniecznie. 

Dla kogo fundacja rodzinna ma sens, a dla kogo nie?

Kiedy fundacja rodzinna ma sens

Najczęściej fundacja rodzinna ma sens dla osób:

• posiadających majątek liczony w kilku milionach złotych,
• prowadzących rozwinięte firmy rodzinne,
• posiadających spółki kapitałowe,
• inwestujących w nieruchomości i papiery wartościowe,
• planujących sukcesję dla dzieci,
• chcących realizować wizję fundatora w perspektywie wielu lat.

Wystarczy, że spełniasz jeden z tych punktów. W takich sytuacjach fundacja pozwala uporządkować sukcesję, zapewnić rodzinie środki finansowe, ograniczyć ryzyko rozdrobnienia majątku, czy poprawić efektywne zarządzanie aktywami.

Kiedy fundacja rodzinna nie ma sensu

Fundacja rodzinna może nie być dobrym pomysłem dla kogoś, k

• posiada niewielki majątek firmowy,
• nie ma aktywów generujących dochód,
• prowadzi bardzo mały biznes,
• nie planuje sukcesji,
• nie posiada większego majątku rodzinnego,

Wysokie koszty obsługi, formalizacja i konieczność prowadzenia pełnej księgowości to wady fundacji rodzinnej, które mogą przewyższyć potencjalne korzyści. Ale to nie jedyne wyzwania.

Największe pułapki fundacji rodzinnej

Nawet jeśli w Twoim przypadku zalety fundacji rodzinnej przeważają nad wadami i widzisz potencjał w jej założeniu, pamiętaj o kilku mniej oczywistych pułapkach:

• Długi czas wpisu do rejestru. Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi wyłącznie Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. To właśnie dlatego czas oczekiwania na rejestrację bywa dziś liczony w miesiącach, a nawet latach.
• Zmieniające się przepisy. Fundacje rodzinne pozostają obszarem intensywnie obserwowanym przez fiskusa i ustawodawcę. W latach 2025–2026 trwały kolejne dyskusje dotyczące uszczelniania przepisów i ograniczania agresywnej optymalizacji podatkowej. 
• Wzmożone kontrole. Ze względu na swój charakter, możesz spodziewać się częstszych kontroli ze strony urzędów i niepotrzebnych stresów. 
• Konflikty rodzinne. Fundacja nie rozwiązuje problemów relacyjnych. Nawet najlepiej napisany statut fundacji nie zastąpi rozmów o sukcesji, odpowiedzialności czy podziale ról między członkami rodziny.

Jak wygląda założenie fundacji rodzinnej? 

Należy zacząć od zaplanowania zasad sukcesji i zarządzania majątkiem, a następnie przygotować statut i złożyć oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej u notariusza. Trzeba również wnieść fundusz założycielski oraz zarejestrować fundację.

Czy fundacja rodzinna to dobre rozwiązanie w 2026 roku?

Fundacja rodzinna dla części przedsiębiorców będzie świetnym sposobem na uporządkowanie sukcesji i dalsze inwestowanie zysków pochodzących z biznesu. Dla innych okaże się po prostu drogą i zbyt rozbudowaną strukturą narażającą na dodatkowy stres.

Dlatego przed decyzją przemyśl nie tylko na potencjalne korzyści podatkowe, ale również wady tego rozwiązania.

Mądry przedsiębiorca nie podąża za trendami, a wykorzystuje możliwe rozwiązania w najlepszy sposób… dla siebie i swojej rodziny.